1. SKIP_MENU
  2. SKIP_CONTENT
  3. SKIP_FOOTER
  • آخرین بروزرسانی: یکشنبه 25 فوریه 2018. برابر با یکشنبه, 06 اسفند 1396

علی اصغر حقدار

صد سال اندیشه‌های ایرانی (29) فرهنگ و ادب مدرن در عصر رضا شاه

  گسترش‌ و تثبیت‌ فرهنگ‌ نوپیدای‌ مدرنیته‌ در ایران‌، دوره‌ رضا شاه‌ را از دوران‌ قبل‌ از خود، متمایز می‌كند؛ در این‌ دوره‌ ایده‌هایی‌ كه‌ در دوران‌ پیشین‌ به‌ شكل‌ نطفه‌ای‌ ظاهر شده‌ بودند، جوانه‌ زده‌ و ملموس‌تر و روشن‌تر، تبیین‌ و نهادینه‌ شدند؛ در روابط‌ بین‌المللی‌ و جهانی‌، ایران‌ اصول‌ دیپلماتیك‌ نوین‌ را به‌ كار گرفت‌. اهل‌ ادبیات‌ هم‌ در ارتباط‌ با تحولات‌ اجتماعی‌ ـ سیاسی‌ و حتی‌ اقتصادی‌، مفاهیم‌ جدیدی‌ را وارد سبك‌های‌ ادبی‌ كردند؛ داستان‌های‌ دوره‌ رضا شاهی‌، آمیخته‌ با مضامینی‌ هستند كه‌ با سمت‌گیری‌های‌ تازه‌ كه‌ ناظر به‌ شرایط‌ عینی‌ جامعه‌ بودند، منتشر و پخش‌ می‌شدند. حتی‌ در اخلاقیات‌ فردی‌ و روابط‌ اجتماعی‌ نیز ما شاهد تغییرات‌ مبنایی‌ هستیم‌؛ مسئله‌ بهداشت‌ عمومی‌ و ایجاد سازمان‌ ثبت‌ احوال‌ و عرضه‌ شناسنامه‌ به‌ ایرانیان‌ را نباید مسائلی‌ كوچك‌ و بی‌اهمیت‌ در فرایند نوسازی‌های‌ دوره‌ رضا شاهی‌ به‌ شمار آورد.

بیشتر بخوانید ...

صد سال اندیشه‌های ایرانی (28) مدرنیزاسیون در عصر رضا شاه

  وضعیت‌ در دیگر زمینه‌های‌ اقتصادی‌ هم‌ به‌ همان‌گونه‌ بود كه‌ ایجاد راه‌آهن‌ را باعث‌ شد؛ رضا شاه‌ توانست‌ با ایجاد كارخانجات‌ متعدد و حمایت‌ از صنایع‌ نوپای‌ داخلی‌، ایران‌ را از مرحله‌ی‌ كشاورزی‌ به‌ موقعیت‌ اولیه صنعتی‌ ارتقا دهد و كشور آرام آرام و با برنامه‌ریزی از روستازدگی‌ به‌ شهرنشینی‌ سوق‌ یابد؛ در این‌ راستا طی‌ دهه‌ی‌ 1300 صنایع‌ جدید رو به‌ گسترش‌ گذاشت‌ و مجموعاً 680 كارخانه‌ ماشینی‌ در ایران‌ ایجاد كه‌ برای‌ حدود 45000 نفر كارگر ایجاد شغل‌ كرده‌ بود؛ وضعیت‌ در صنایع‌ دیگر هم‌ امیدوار كننده‌ بود: ایجاد 121 واحد صنعتی‌ ریسندگی‌ ـ بافندگی‌ صنایع‌‌دستی‌ با بیش‌ از 54 هزار شاغل‌ در شهرهای‌ مختلف‌ كشور و فعالیت‌ بیش‌ از 23 هزار نفر در 183 معدن‌ كشور و جذب‌ سرمایه‌های‌ خارجی‌ با تصویب‌ قوانینی‌ در سال‌ 1309 كه‌ به‌ موجب‌ آن‌، تسهیلات‌ گمركی‌ در زمینه‌ی‌ واردات‌ ماشین‌آلات‌ و معافیت‌ مالیاتی‌ 5 ساله‌ برای‌ كارخانه‌ها پیش‌‌بینی‌ شده‌ بود، از دیگر مواردی‌ هستند كه‌ عملی‌ شدن‌ ایده‌های‌ مدرنیست‌های‌ اقتصادی‌ ـ سیاسی‌ را در خود جای‌ داده‌ بودند و بالتبع‌ این‌ كنش‌ها، در تبار اندیشگی‌ راه‌ به‌ تغییر ذهنیت‌ می‌برد كه‌ از چندی‌ پیش‌ در میان‌ برخی‌ از نخبگان‌ ایرانی‌، پدیدار شده‌ بود.

بیشتر بخوانید ...

صد سال اندیشه‌‌های ایرانی (26) محمد امین رسول‌زاده و سوسیال دموكراسی

محمد امین رسول‌زاده را به استناد آثار و تألیفات بر جای مانده از او، نخستین اندیشه‌پرداز سوسیالیستی ایران می‌دانم؛ با این که اسناد تازه منتشر شده، ظهور سوسیال دموکرات‌ها را در ایران به سال 1905 می‌رسانند (آدمیت، شاکری، خسروپناه) و حضور پیروان گرایشات عدالت‌خواهانه و چپگرایانه را به پیش از رسول‌زاده، با این حال رسول‌زداه اولین فردی است که توانست افکار چپ را انسجام داده و در عرصه‌های کنشگری، فعالانه مشارکت کند. بلافاصله باید اضافه كرد كه وی ایده‌های سوسیالیستی را با ته مایه‌ای از افكار ناسیونالیستی و پان تركیسم آمیخته بود و با این كه در دوره‌ای از زندگی‌اش دل در گرو بلشویسم داشت، اما در دوره‌ای دیگر سر در آستان ناسیونالیسم آذری گذاشت و با تأسیس نخستین جمهوری مستقل در آذربایجان، راهی را در منطقه باز كرد كه سده‌ای بعد به بار نشست. تألیف رسالاتی در روشنگری ایده‌های جمع‌گرایانه، انتشار روزنامه ایران نو و تدوین اصول و اهداف فرقه دموکرات ایران و... اقداماتی است که رسول‌زاده را در پس‌زمینه‌های مشروطیت، پیشاهنگ سوسیالیسم در ایران معرفی می‌کنند.

بیشتر بخوانید ...

صد سال اندیشه‌های ایرانی (27) رضا شاه پهلوی و شکل‌گیری ایران نوین

  رضا شاه گفت‌: «این‌ها كه‌ نوشته‌اید بسیار خوب‌ است‌. می‌بینم‌ كه‌ شما جوانان‌ وطن‌پرست‌ و ترقی‌خواه‌ هستید و آرزوهای‌ بزرگ‌ و شیرین‌ در سر دارید. ضرر ندارد كه‌ با ترویج‌ مرام‌ خودتان‌ چشم‌ و گوش‌ها را باز كنید و مردم‌ را با این‌ مطالب‌ آشنا بسازید. حرف‌ از شما ولی‌ عمل‌ از من‌ خواهد بود... به‌ شما اطمینان‌، بلكه‌ بیش‌ از اطمینان‌ به‌ شما قول‌ می‌دهم‌ كه‌ همه‌ این‌ آرزوها را برآورم‌ و مرام‌ شما را كه‌ مرام‌ خود من‌ هم‌ هست‌ از اول‌ تا آخر اجرا كنم‌... این‌ نسخه‌ مرامنامه‌ را بگذارید نزد من‌ باشد... چند سال‌ دیگر خبرش‌ را خواهید شنید.»

بیشتر بخوانید ...

صد سال اندیشه‌های ایرانی (25) چپ ایرانی؛ نگاهی از بیرون و تاریخ اندیشه

  - سه عامل: همزمانی انقلاب در ایران و روسیه، همجواری جغرافیائی ایران و روسیه و ارتباطات فرهنگی- اقتصادی و سیاسی مخالفان رژیم‌های قاجار و تزار، موجب وابستگی فکری و تشکیلاتی جریان‌های چپ ایرانی به روسیه از آغاز شکل‌گیری آنان در ایران تا دهه‌های بعدی بشمار می‌رود؛ وابستگی که استقلال فکری و اجرائی را از چپ‌گرایان ایرانی گرفت و آنان را – به واسطه قدرت بالای حزب بلشویک و وجود کمینترن و اندیشه انترناسیونالیستی- به نمایندگان عمل و اندیشه سیاسی روسیه شوروی تبدیل کرد؛ اسناد به ما نشان می‌دهند که نخستین گروه‌های سوسیال‌دموکرات تبریز و رشت، شعبه‌ای از حزب سوسیال‌دموکرات روسیه بودند و باز هم می‌دانیم که حزب همت و حزب عدالت- اولین احزاب متشکل سوسیالیستی و کمونیستی در خاک روسیه شکل گرفتند و با انتقال به داخل کشور، حزب کمونیست ایران با برنامه‌ها و اهدافی که از سوی حزب سوسیال‌دموکراتیک کارگری روسیه (بلشویک) تهیه و تدوین شده بود، در سال 1299 خورشیدی با فراگیری دو حزب قبلی و بازمانده‌های سوسیال‌دموکرات‌های شهرهای مختلف اعلام موجودیت کرد؛ و باز اسنادی از زمانه شکل‌گیری گروه‌های کمونیستی در ایران نشان می‌دهند که نخستین کمونیست‌ها، تربیت شده در شوروی و حافظ منافع آن کشور در ایران و عامل برپایی انقلابات در همسایگی کشور شوراها بودند؛ (ر.ک: کنش و اندیشه سلطانزاده- حیدرخان عمواوغلی- پیشه‌وری و...) اولین تلاش‌های کمونیستی اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی در ایران با دخالت‌های نظامی و مالی در حرکت (نخست) ملی‌گرایانه میرزا کوچک خان ظاهر شد؛ بنیان همگامی و همراهی ملی‌گرایان با شوروی‌خواهان یا به تعبیری سیاسی- فرهنگی، انسجام ناسیونال سوسیالیسم در ایران بعد از مشروطیت در فردای قربانی کردن کوچک خان، در غائله آذربایجان از پرده بیرون افتاد که تجزیه از ایران و الحاق به شوروی را در دستور کار خود قرار داده بود.

بیشتر بخوانید ...

برگه درخواست عضویت
ایمیل دبیرخانه حزب
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

با ما همراه باشید

کتاب‌های علی‌اصغر حقدار

آخرین مقالات درج شده جدید

مشروطه ایرانی و گفتمان ملی…

22 بهمن و خیزش مردم ایران…

تلاش بیهوده حجاریان…

هفدهم ماه دی، روز زن در ایران…

بیانیه جبهه ایران‌گرایان در پشتیبانی از تظاهرات گسترده مردم در ایران…

مقالات دگراندیشان جدید

مشکل، مردم ایران نیستند؛ رژیم جانی‌شان است…

قیام ملی نقاب (نجات قیام ایران بزرگ)…

آیت‌الله مایک؛ آمریکاییِ مسلمان‌شده‌، رئیس جدید میز ایران سازمان سیا…

ایران را چرا باید دوست داشت؟…

در باغ وحش آخوندها!…

مقالات هم‌اندیشان جدید

بحثی در مقوله رفراندوم درخواستی و بیانیه پانزده اصلاح‌طلب پشیمان…

آیا هدف روسیه تبدیل ایران به یک «حکومت اقماری» است؟…

مارتین لوتر: مردی که به قرون‌وسطی فرمان ایست داد…

تشدید «جنگ سرد» در مناسبات آمریکا و ایران…

جشن مهرگان، تجدید پیمان با مهر و روشنایی…